شکل 1-4 : نمودار محوری تقوا
جدول 2-4 : خصوصیات شخصی لازم در مدیریت اسلامی (مقوله عدالت)
گزاره
مفهوم
مقوله
مقوله کلی
13- نسبت به خداوند و نسبت به مردم از جانب خود و از جانب افراد خاص خاندانت و از جانب رعایایی که به آنها علاقمندی انصاف به خرج ده اگه اگر چنین نکنی ستم نموده ای
پرهیز از ظلم به بندگان خدا بخاطر علاقه به خود و وابستگان
دوری از ستم
عدالت
24- باید محبوبترین کار ها نزد تو اموری باشند که با حق و عدالت موافق تر و با رضایت عامه هماهنگ تر است.
حق و عدالت
رضایت عامه
عدالت
38- و نیز هر یک از نیازمندان به مقدار اصلاح کارشان بر والی حق دارند.
حق نیازمندان
ادای حق
عدالت
1- 8 4 – بدان برترین چیزی که موجب روشنایی چشم زمامداران می شود، برقراری عدالت در همه بلاد و آشکار شدن علاقه رعایا نسبت به آنهاست. 19 20
برقراری عدالت
وفاداری مردم به حکومت
عدالت
1-8 5- سپس باید زحمات هر کدام از آن ها را به دقت بدانی. و هرگز زحمت و تلاش کسی از آنان را به دیگری نسبت ندهی.
زحمات هر کدام
برخورد منصفانه
عدالت
6-8 6- بنابراین از احتکار به شدت جلوگیری کن… باید معاملات با موازین عدل صورت گیرد با نرخ هایی که نه به فروشنده زیان رساند و نه به خریدار!
جلوگیری از احتکار
جلوگیری از احتکار
عدالت
7-8 7-. ..چرا که میان رعایا یا این گروه از همه به احقاق حق محتاج ترند و باید در ادای حق تمام افراد در پیشگاه خداوند عذر و دلیل داشته باشی!
ادای حق نیازمندان
ادای حق
عدالت
7-8 8- ملتی که حق ضعیفان از زورمندان در میان آنان با صراحت گرفته نشود هرگز پاک و پاکیزه نمی شود و روی سعادت نمی بیند.
حق ضعیفان
ادای حق
عدالت
910 – ریشه ستم آنان را با قطع وسایل از بیخ برکن و به هیچ یک از اطرافیان و بستگان خود، زمینی از اراضی مسلمانان وامگذار
اعمال ضوابط بجای روابط
جلوگیری از ستم
عدالت
1010- حق را درباره آنها که خواهان حقند چه خویشاوند و چه بیگانه رعایت کن و…
اعمال ضوابط بجای روابط
جلوگیری از ستم
عدالت
7-8 11- خدا را ! خدا را! در مورد طبقه پایین آن ها که راه چاره ندارند یعنی مستمندان و نیازمندان… و قسمتی از غلات و خاصه جان اسلامی را در هر محل به آنها اختصاص ده و باید حق همه آنها را مراعات کنی
حق نیازمندان
ادای حق
عدالت
4-8 12-. . و نیز می توانی با این عمل که آنها را به عدالت و مهربانی عادت داده ای به آنان مطمئن باشی چرا که گاهی برای تو گرفتاری هایی پیش می آید که باید بر آنها تکیه کنی
عدالت و مهربانی
وفاداری مردم به حکومت
عدالت
5-12 13- از امتیاز خواهی برای خود در آنچه مردم در آن مساوی هستند بپرهیز..

امتیاز خواهی

پرهیز از امتیازخواهی

عدالت

2-5-4- مفهوم عدل و عدالت
عدل در لغت به معنای میانه روی در کارها، حد وسط دو امر مخالف و متناقض، برابری و همسانی است (اتابکی، 1380، 1829). مجموعاً سه معنی و یا سه مورد استعمال برای این کلمه وجود دارد:
الف- موزون بودن. در قرآن کریم آمده است: “والسماء رفعها و وضع المیزان” (الرحمن، آیه7). در تفسیر این آیه مفسّران گفته اند مقصود این است که در ساختمان جهان رعایت تعادل شده است، در هر چیز از هر ماده ای به قدر لازم استفاده شده است، فاصله ها اندازه گیری شده است.
ب- معنی دوم عدل تساوی و نفی هرگونه تبعیض است.
ج- رعایت استحقاق ها و عطا کردن به هر ذی حقی آن چه استحقاق آن را دارد. معنی حقیقی عدالت اجتماعی بشری، یعنی عدالتی که در قانون بشری باید رعایت شود و افراد بشر باید آن را محترم شمارند همین معنی است. از نظر حکمای الهی مفهوم حقیقی عدل که هم درباره ی خداوند صادق است و هم درباره ی بشر همین است (مطهری، 1353، 17-13).
منظور از عدالت در این پژوهش، عدالت به معنای سوم آن، یعنی عدالت اجتماعی است. در باب این نوع از عدالت هم در قرآن و هم در روایات وارده از ائمه معصومین، آیات و احادیث فراوانی وارد شده است، که در ذیل به چند مورد از آنها اشاره می شود:
خداوند در سوره نساء در آیات 3و 129 می فرماید:”خداوند به شما فرمان می دهد که امانت ها را به صاحبان آن ها بازگردانید، و چون بین مردم داوری می کنید، دادگرانه داوری کنید، خداوند به امری نیک پندتان می دهد، که خداوند شنوای بینا است.”
رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم فرمود:”العَدلُ جنّه واقیه وجنّه باقیه” عدالت سپری نگهدارنده و بهشتی جاودانه است (مجلسی، 1403، ج 77، 167).
امیرالمؤمنین علیه السلام می فرماید: “این عداالت است که ملت ها را به بندگی و اطاعت می کشد.” و هم چنین از آن حضرت است که “عدالت پایه ای است که استواری جهان به آن است” (مجلسی، 1403، ج 78 ، ص83).
یکی از مقوله های مهم در این پژوهش که امام علی(ع) کراراً به آن سفارش می کنند و یکی از خصوصیات لازم و ضروری مدیریت به شمار می رود، مقوله ی عدالت است. جملاتی که نشان دهنده ی مفهوم عدل و عدالت در عهد نام? مالک اشتر است، در جدول قبل ارائه شده است.نمودار محوری این مقوله نیزبه شکل زیر می باشد.

شکل 2-4 : نمودار محوری عدالت

جدول
3-4:خصوصیات شخصی لازم در مدیریت اسلامی (مقوله تدبیر)
گزاره
مفهوم
مقوله
مقوله کلی
15-. ..زیرا مردم عیوبی دارند که والی در ستر و پوشاندن آن عیوب از همه سزاوارتر است.
ستر و پوشاندن
رازداری
تدبیر
25- با برخورد خوب عقده آنها را که کینه دارند بگشا و اسباب هر دشمنی و عداوت را از خود قطع کن!
قطع اسباب کینه
برخورد خوب
تدبیر
35- از آن چه برایت روشن نیست تغافل نما!
تفافل نما
تغافل
تدبیر
45- به تصدیق سخن چینان تعجیل مکن ! زیرا…
سخن چینان
ردسخن چینان
تدبیر
5-8 5- سپس در انتخاب این منشیان هرگز به فراست و خوش گمانی خود تکیه مکن،…
تکیه مکن
دوری از خوش
بینی
تدبیر
610- و هر گاه رعایا نسبت به تو گمان بد برند، افشاگری کن! و با صراحت بدبینی آن ها را از خود برطرف ساز…
افشاگری
صراحت بیان
تدبیر
711- اما زنهار !زنهار! سخت از دشمنت پس از بستن پیمان صلح برحذر باش! بنابراین دوراندیشی را بکار گیر و…
برحذر باش
دوراندیشی
تدبیر
811- هرگز پیمانی را مبند که در تعبیرات آن، جای گفتگو باقی بماند و بعد از تأکید و عبارات محکم،عبارات سست و قابل توجیه به کار مبر که اثربخشی آن را خنثی می کند.
عبارات محکم
دور اندیشی
تدبیر
5-12 9- از تغافل از آنچه مربوط به تو است و برای همه روشن است برحذر باش چرا که… به زودی پرده از روی کارهایت برکنار می رود.
تغافل
صراحت بیان
تدبیر
5-12 10- و برای جلوگیری از این کار مخصوصاً توجه به زبانت داشته باش که سخنی بدون فکر نگویی
توجه به زبان
سخن با تدبّر
تدبیر

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   نهج البلاغه، عهدنامه مالک اشتر

3-5-4- مفهوم تدبیر
در لغت نامه دهخدا تدبیر به معنای اندیشه کردن در عاقبت کار، پایان کار را نگریستن و در پس کاری درآمدن و در عقب کاری غورکردن و نیکو اندیشیدن آورده شده است (دهخدا،1370،تدبیر).
امام علی(ع) فرموده اند: “اندیشیدن در هر کار پیش از ورود به آن، از لغزش ایمن می سازد” (خوانساری، 1360، ج2، ص69).
ویا در جای دیگر می فرمایند:
“پیشوا و رهبر به قلبی اندیشمند، و زبانی گویا، و دلی که براقام? حق استوار باشد نیازمنداست” (خوانساری،1360، ج2،ص472).
وباتوجه به گزاره های موجود در عهدنامه مالک اشتر می توان اظهار داشت که وجود تدبیر، درایت وخردمندی در هر امری لازم است و در ادار? امور جامعه از شروط اولیه است که بدون آن هیج چیز سامان نمی یابد. در ذیل به چند مورد از گزاره های موجود در متن عهدنامه که نشان دهنده تدبیر وتفکر است، اشاره می شود:
“امّا زنهار! زنهار! سخت از دشمنت پس از بستن پیمان صلح برحذر باش! چراکه دشمن گاهی نزدیک می شود که غافلگیر سازد، بنابراین دوراندیشی را بکار گیر و در این موارد، روح خوش بینی را کنار بگذار،…”
“هرگز پیمانی را مبند که در تعبیرات آن، جای گفت وگو باقی بماند و بعد از تأکید و عبارات محکم، عبارات سست و قابل توجیه به کار مبر که اثرآن را خنثی می کند.”
“… وهرگاه رعایا نسبت به توگمان بد برند، افشاگری کن! وعذرخویش را در موردآن چه موجب بدبینی شده آشکارا باآنان در میان گذار و با صراحت بدبینی آن ها را از خود برطرف ساز….”

شکل 3-4 : نمودار محوری تدبیر

جدول 4-4 : خصوصیات شخصی لازم در مدیریت اسلامی (مقوله شرح صدر)
گزاره
مفهوم
مقوله
مقوله کلی
12- هر گز از عفو و بخششی که نموده ای پشیمان مباش و…
پشیمان مباش
صلابت و استواری در امور
شرح صدر
5-8 2- باید برای هر نوعی از کارها یک رئیس انتخاب کنی! رئیسی که کارهای مهم وی را مغلوب و درمانده نسازد و کثرت کارها او را پریشان و خسته نکند و…
کثرت کارها
تحمل کار زیاد
شرح صدر
32- و نیز هرگز نسبت به کار خشم آلودی که پیش می آید و راه چاره دارد سرعت به خرج مده
کار خشم آلود
کظم غیظ
شرح صدر
48- و هرگز والی از ادای آن چه او را ملزم به آن ساخته خارج نخواهد شد جز با اهتمام و کوشش و استعانت از خداوند و مهیا ساختن خواه بر ملازمت حق و شکیبایی و استقامت در برابر آن خواه بر او سبک باشد یا سنگین

شکیبایی و استقامت

شکیبایی در اه حق

شرح صدر
1-9 5- فرمانده سپاهت را کسی قرار ده.. از کسانی که دیر خشم می گیرند و عذر پذیرترند…
عذر پذیر ترند
کظم غیظ
شرح صدر
1-8 6-. ..نسبت به ضعفا رئوف و مهربان و در مقابل زورمندان قوی و پرقدرت،
رئوف و مهربان
رئوف نسبت به مستضعفان و قوی در مقابل زورمندان
شرح صدر
1-8 7- از کسانی که مشکلات آن ها را از جای به در نمی برد و ضعف و نرمش آنها را از کار باز نمی دارد.
مشکلات
صبر و تحمل
شرح صدر
2-8 8- از کسانی که مراجعه فراوان، آن ها را در تنگنا قرار ندهد
مراجعه فراوان
صبر و تحمل
شرح صدر
2-8 9- و برخورد مخالفان را با یکدیگر او را به خشم و کج خلقی وا ندارد.
خشم و کج خلقی
کظم غیظ
شرح صدر
7-8 10 – چرا که هرگز کارهای فراوان و مهمی که انجام می دهی از انجام نشدن کارهای کوچک معذور نیستی!
کارهای فراوان
تحمل کار زیاد
شرح صدر
7-8 11- سپس خشونت و کندی آن ها را در سخن تحمل کن، در مورد آن ها هیچ گونه محدودیت و استکبار روا مدار!
تحمل خشونت
صبر و تحمل
شرح صدر
1210-. . و در این راه صابر باش و به حساب خدا بگذار! و سنگینی این راه را به خاطر سرانجام ستوده آن تحمل کن
صابر باش
صبر و تحمل
شرح صدر
5-12 13- و نیز در بکار بستن قدرت تأخیر انداز تا خشمت فرو نشیند و مالک خویشتن گردی
فرو نشستن خشم
کظم غیظ
شرح صدر
5-12 14- هرگز حاکم بر خویشتن نخواهی بود جز این که فراوان به یاد قیامت و

دسته‌ها: پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید