عنوان پژوهش :
مقایسه نظریه عقل فارابی با نظریات عقل ابزاری و ارتباطی و دلالت های تربیتی آن

استاد راهنما :
جناب آقای دکتر محمدحسن میرزا محمدی

استاد مشاور:
جناب آقای دکتر محسن فرمهینی فراهانی

دانشجو :
سید ضیاالدین موسوی

زمستان 1393

دانشگاه شاهد

اظهار نامه دانشجو
شماره:

تاریخ:

اینجانب سید ضیا الدین موسوی دانشجوی کارشناسی ارشد رشته علوم انسانی گرایش فلسفه تعلیم و تربیت دانشکده علوم انسانی دانشگاه شاهد، گواهی می دهم که پایان نامه / رساله تدوین شده حاضر با عنوان مقایسه نظریه عقل فارابی با نظریات عقل ابزاری و ارتباطی و دلالت های تربیتی آن به راهنمایی استاد محترم جناب آقای دکتر محمدحسن میرزا محمدی توسط شخص اینجانب انجام و صحت و اصالت مطالب تدوین شده درآن، مورد تأیید است و چنان چه هر زمان، دانشگاه کسب اطلاع کند که گزارش پایان نامه / رساله حاضرصحت و اصالت لازم را نداشته، دانشگاه حق دارد، مدرک تحصیلی اینجانب را مسترد و ابطال نماید؛ همچنین اعلام می دارد در صورت بهره گیری از منابع مختلف شامل: گزارشهای تحقیقاتی، رساله، پایان نامه،کتاب، مقالات تخصصی و غیره، به منبع مورد استفاده و پدید آورنده آن به طور دقیق ارجاع داده شده و نیز مطالب مندرج در پایان نامه /رساله حاضر تاکنون برای دریافت هیچ نوع مدرک یا امتیازی توسط اینجانب و یا سایر افراد به هیچ کجا ارائه نشده است در تدوین متن پایان نامه / رساله حاضر، چارچوب )فرمت) مصوب
تدوین گزارشهای پژوهشی تحصیلات تکمیلی دانشگاه شاهد به طور کامل مراعات شده و نهایتاً این که،کلیه حقوق مادی ناشی از گزارش پایاننامه / رساله حاضر، متعلق به دانشگاه شاهد می باشد.

نام و نام خانوادگی دانشجو :
امضاء دانشجو :
تاریخ :

صورتجلسه دفاع از پایان نامه تحصیلی کارشناسی ارشد
با تأییدات الهی و با استعانت از حضرت ولیعصر(عج) دفاع از پایان نامه آقای سید ضیاالدین موسوی
دانشجوی کارشناسی ارشد رشته علوم انسانی به شماره دانشجویی ……………………….
تحت عنوان :
مقایسه نظریه عقل فارابی با نظریات عقل ابزاری و ارتباطی و دلالت های تربیتی

اعلام می دارند؛به ارزش …………. واحد ، رأس ساعت ……… در روز ……………….. مورخ …………… در محل سالن دفاع دانشکده علوم انسانی دانشگاه شاهد تشکیل گردید . هیأت داوران به شرح زیر که قبلاً پایان نامه ایشان را مطالعه نموده اند ، پس از استماع دفاعیات و پرسشهای لازم در زمینه علمی و تحقیقاتی ایشان نتیجه به شرح ذیل اعلام می گردد. پایان نامه نامبرده با نمره …………… و با امتیاز عالی بسیار خوب خوب قابل قبول مورد تأیید قرار گرفت .
پایان نامه در وضع فعلی با تصحیحات جزیی مورد قبول است و نامبرده نمره (به حروف) …………….. و امتیاز عالی بسیار خوب خوب قابل قبول دریافت نمود.
پایان نامه و پروژه به شکل فعل ، مورد تأیید قرار نگرفت پیشنهاد شد که ……………………………………

اعضای هیأت داوران
مرتبه دانشگاهی
تخصص
امضاء
استاد راهنما

استاد مشاور

استادان
یا محققان
مدعو
داور
داخلی

داور خارجی

دکتر احمد سرداری
مسئول تحصیلات تکمیلی دانشکده علوم انسانی

تقدیم به :

آنان که ناتوان شدند تا ما به توانایی برسیم
موهایشان سپید شد تا ما رو سفید شویم
و عاشقانه سوختند تا گرمابخش وجود ما و روشنگر راهمان باشند

پدرانمان
مادرانمان
استادانمان

تقدیر و تشکر :

پروردگارا تو را سپاس می گوییم که ما را یاری میرسانی تا تلاش اندکمان نردبانی باشد نه برای فزونی تکبر و غرور بلکه گامی باشد جهت تجلیل از ذات اقدست.
بر خود لازم می دانیم تا از زحمات بی دریغ استاد گرامی جناب آقای دکتر محمدحسن میرزامحمدی قدردانی نماییم که صبورانه ما را در تمامی مراحل این تحقیق همراهی نمودند.
همچنین سپاس گزارم از همسر گرامیم که با دلگرمی خود من را برای انجام هرچه بهتر این کار یاری فرمودند و از کلیه ی عزیزانی که من را در به انجام رساندن این تحقیق یاری کردند.

چکیده
هدف پژوهش حاضر، مقایسه نظریه عقل فارابی با نظریات عقل ابزاری و ارتباطی و استخراج دلالت های تربیتی آن می باشد. در این پژوهش از روش مطالعه تطبیقی چهار مرحله بردی استفاده شده است.براین اساس، ابتدا روش عقل فارابی و روش های عقلی ابزاری و ارتباطی و آنگاه نظریه شناخت فارابی و وبر و هابرماس معرفی شده، سپس براساس روش چهار مرحله ای بردی دلالت هایی تربیتی براساس روش عقلانی موجود در پژوهش بیان شده است.سوالات پژوهش به این صورت است که مفهوم عقلانیت ابزاری و ارتباطی چیست؟ مفهوم عقلانیت از دیدگاه فارابی چیست؟اشتراکات و افتراقات متناسب با عقلانیت ابزاری و ارتباطی و عقل از دیدگاه فارابی چیست؟دلالت های تربیتی متناسب با عقلانیت ابزاری و ارتباطی و عقل فارابی چیست؟ نتایج نشان می دهد که می توان برای روش عقلانی فارابی و عقل ابزاری و ارتباطی نظامی برای استخراج دلالت های تربیتی متصور شد. در بخش اهداف به دو بخش هدف غایی و اهداف واسطه ای تقسیم می شود،این دلالت های تربیتی در سه بخش اهداف، روش ها و برنامه درسی قابل صورت بندی
است. دربخش پایانی تحقیق، پیشنهادهایی برای استفاده از اندیشه های تربیتی فارابی براساس روش عقلانی وی و عقلانیت ابزاری و ارتباطی در نظام تعلیم و تربیت کشور ارائه شده است.

کلید واژه ها : عقل، عقل فارابی، عقل ابزاری، عقل ارتباطی، دلالت های تربیتی

فصل اول : کلیـات پژوهش 1
1-1- بیان مساله 2
1-2- اهمیت و ضرورت پژوهش 4
1-2-1- اهمیت و ضرورت نظری 4
1-2-2- اهمیت و ضرورت کاربردی 4
1-3- گزاره های پژوهش 4
1-3-1- هدف کلی و اهداف جزئی پژوهش 4
1-3-2- فرضیه ها و سوالات پژوهش 5
1-4- تعریف مفاهیم تحقیق 5
فصل دوم : مبانی نظری و پیشینه پژوهـش 7
2-1- مبانی نظری تحقیق : بخش اول : عقل 8
2-1-1-تعاریف عقل 8
2-1-1-1- عقل در معنای لغوی 8
2-1-1-2- عقل در معنای اصطلاحی 8
2-1-1-3- محدودیت‌های عقل 9
2-1-2- پیشینه عقل در فلسفه 10
2-1-3- عقل در اسلام 15
2-2- بخش دوم : فارابی 18
2-2-1- ارسطوی‌ ثانی‌ 20
2-2-2-آرای‌ فارابی‌ (وفاق‌ دین‌ و فلسفه) 21
2-2-3- هستی شناسی فارابی 24
2-2-3-1- الله‌ یا واجب‌ الوجود 25
2-2-3-2- عالم‌ علوی‌ یا جهان‌ بالا 26
2-2-4- جهان شناسی 27
2-2-5- معرفت شناستی و روش شناسی 27
2-2-5-1- شناخت چیست؟ 30
2-2-6- ارزش شناسی 31
2-2-7-تعلیم و تربیت از دیدگاه فارابی 33
2-3- بخش سوم : پیشینه پژوهش 36
2-3-1- در داخل کشور 36
2-3-2- در خارج از کشور 41
2-4- چهارچوب مفهومی و مدل تحقیق 45
فصل سوم : روش شناسی پژوهـش 47
3-1- روش پژوهش 48
3-2- جامعه آماری 48
3-3- داده های مورد نیاز (روند اجرا و گرد آوری داده ها): 48
3-4- ابزارهای تحقیق: 48
3-4-1- شیوه انجام تحقیق: 49
3-5- روش تجزیه و تحلیل داده ها: 49
فصل چهارم : یافته های پژوهش 50
4-1- یافته های مربوط به سوالات پژوهشی 51
4-1-1- مفهوم عقلانیت ابزاری 51
4-1-1-1- عقلانیت ابزاری از دیدگاه وبر 53
4-1-2- مفهوم عقلانیت ارتباطی 71
4-1-2-1-عقلانیت ارتباطی از دیدگاه هابر ماس 73
4-1-3-عقل از دیدگاه جهان شناسی فارابی 85
4-1-3-1-نوآوری‌ فارابی‌ درباب‌ نفس‌ و عقل‌ 98
4-1-3-2-اختلاف نظر درباره نظر فارابی درباره عقل فعال 101
4-1-4-وجوه اشتراک و افتراق عقل فارابی با عقلانیت ابزاری و ارتباطی 102
4-1-5- مقایسه نظریات 125
4-1-5-1- الف ) اهداف تعلیم و تربیت : 126
4-1-5-2-ب) روش های تعلیم و تربیت : فارابی ، هابرماس ، وبر 135
4-1-5-3-ج) برنامه درسی : فارابی ، هابرماس ، وبر 144
فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات 165
5-1- نتایج پژوهش 166
5-1-1- جمع‌بندی مقایسه عقل فارابی و عقل ابزاری و ارتباطی 168
5-1-2-مقایسه شماتیک سه نوع عقلانیت بر اساس یافته های پژوهش 172
5-2- بحث 173
5-3- پیشنهادات 177
5-3-1- پیشنهادهای کاربردی 177
5-3-2- پیشنهادهای پژوهشی 177
5-3-3- پیشنهاداتی برای پژوهش های بعدی 177
5-4- محدودیت های پژوهش 178
منابع 179

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   منابع مقاله با موضوعکارکرد خانواده، خانواده گسترده، آموزش خانواده

فصل اول
کلیـات پژوهش

1-1- بیان مساله :
فارابی به اعتقاد اکثر دانشمندان مسلمان، مبدع فلسفه اسلامی است(داوری اردکانی،1377). وی اگرچه شاگرد افلاطون و ارسطو است و به خوبی آرا و اندیشه های آنها را شناخته، شرح نموده و حتی به هم نزدیک کرده است ولیکن به هیچ روی مقلد صرف فلسفه یونان نیست بلکه با دید نظام ساز خود، اقدام به ابداع و تدوین نظام فلسفه اسلامی می نماید. اندیشه بلند او در علوم، تدوین نظریه مدینه فاضله، ارایه نظریه فیض در فلسفه و مهارت در تمام علوم نظری و عملی عصر خویش از وی یک فیلسوف و اندیشمند تمام عیار می سازد، به گونه ای که لقب معلم ثانی بعد از ارسطو به حق شایسته اوست(میرزا محمدی،1383).
فارابی، به استثنای رساله درباره عقل، هیچ مقاله و اثر مستقلی در علم النفس فلسفی و فلسفه ذهن از خود به جای نگذاشته است. دیدگاه وی در این مسائل بیشتر در آثار مابعدالطبیعی و سیاسی وی مطرح شده است. مفصل ترین بیان در باب نظریات وی در مورد نفس آدمی کتاب «مبانی آراء اهل مدینه فاضله» است(فارابی،1379).
دیدگاه فارابی در مورد قوا و مراتبی که شناخت عقلانی را تشکیل می دهند درباره نفس، از عقلی که «واجد همه اشیاء» می شود و عقلی که «همه اشیاء را می آفریند» با اصطلاحات عقل بالقوه و عقل فعال نام برده شده است. عقل بالقوه به عنوان قوه ای در نفس یک شخص معرفی شده است؛ ولی عقل فعال جوهر مجرد ازلی و ثابتی است که به عنوان علت محرک و مؤثر عقل انسان عمل نموده و امکان انتزاع تصورات کلی از صور حسی خیالی را میسر می سازد. علاوه بر عقل بالقوه و عقل فعال، این سنت فلسفی مراتب مختلف دیگری را میان قوه و فعلیت در عقل انسان معرفی نموده و هر کدام را با اصطلاح خاصی نام برده است. در علم النفس فارابی، اصطلاح «عقل» دارای چهار معنای متفاوت است: 1- عقل بالقوه، 2- عقل بالفعل، 3- عقل بالمستفاد، 4- عقل فعال(فارابی،1379).
در دوره معاصر دو نگاه به عقل مشاهده می شود عقلانیت ابزاری در اثر غلبه آمپریسم و حس گرایی، مبادی غیر حسی دانش تجربی را انکار کرد و روش های استقرایی را جایگزین روش های قیاسی نمود و پس از آن به نقش گزاره های غیر حسی در دانش تجربی واقف شد و ارزش معرفتی و جهان شناختی این گزاره ها را انکار کرد.به نظر هابرماس کنش های افراد درگیر در کنش ارتباطی، نه از طریق حسابگری خودخواهانه موفقیت، بلکه از طریق کنش های تفاهم آمیز هماهنگ می شود. به نظر هابر ماس عقل ارتباطی بارزترین و فراگیر ترین پدیده بشری است. همین کنش است که بنیاد زندگی اجتماعی و فرهنگی همه علوم انسانی را تشکیل می دهد(هابر ماس،1380).
مخالفت با نسبیت ‌گرایی
افراطی و تأکید بر ویژگی جهان‌شمولی عقل از دیگر مضمون‌های مشترک عقل ابزاری و عقل ارتباطی به شمار می‌رود. این نظریات در عین حال که ویژگی‌های خاص اجتماعی و حتی فردی و شخصی انسان‌ها و جوامع را می‌پذیرند، بر همسانی، تعامل و تناسب میان انسان‌ها و اجتماعات و حتی زبان‌های مختلف تأکید می‌ورزند. به نظر عقل ابزاری افراد و جوامع انسانی در عین حال که در صورت کثرت دارند، دارای بنیادهای حداقل و مشترکی به صورت ثابت و عام نیز هستند؛ بنیادهایی که مبنای فهم و مفاهمه و ارتباطات و تبادلات را تشکیل می‌دهند. این نظریه عقل را اساس فهم و مفاهمه به‌شمار آورده و معتقد است که چون اصول و بنیادهای نخستین عقل ثابت و عام‌اند، این مفاهمه و تبادل یافته‌ها و برداشت‌ها ممکن و قابل ارزیابی است. هابرماس به عنوان بیان کننده عقل ارتباطی نیز با پذیرش هماهنگی دانش و شناخت به لحاظ اجتماعی و اینکه در هر لحظه تجربۀ تاریخی ما آنها را

دسته‌ها: پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید